Budapeszteński Ikarus 280 zyskał nowe życie dzięki PKM Świerklaniec

Niewiele typów pojazdów tak znacząco ukształtowało oblicze komunikacji miejskiej na Węgrzech jak Ikarus 280 – autobus przegubowy, który nie tylko stał się ikoną w kraju, ale również zapisał się na kartach historii przemysłu jako najliczniej produkowany przegubowy autobus na świecie. Model ten, eksploatowany przez blisko pięć dekad, w okresie swojej świetności dominował krajobraz Budapesztu setkami egzemplarzy, aż do listopada 2022 roku, kiedy to BKV wycofało z codziennego ruchu ostatni sprawny pojazd tego typu, definitywnie zamykając pewną epokę. Jeden z budapeszteńskich egzemplarzy – należący do podtypu 280.40A – niedawno rozpoczął nowe życie w Polsce, gdzie po renowacji powrócił na drogi w jaskrawożółtym malowaniu, dostosowanym do barw PKM Świerklaniec.

Struktura urbanistyczna Budapesztu oraz długo utrzymujące się braki w sieci metra uzasadniały potrzebę stworzenia linii autobusowych o dużej przepustowości, które łączyłyby peryferyjne dzielnice z centrum miasta szybkim i bezpośrednim połączeniem. Choć dziś również funkcjonują podobne relacje, to dawny system linii ekspresowych działał w sposób znacznie bardziej spójny i charakterystyczny. Jednym z najbardziej obciążonych odcinków tej sieci była ulica Rákóczi, gdzie początkowo kursowała czerwona linia 73, a następnie linie przyspieszone 7 i 173, które zapewniały dogodne połączenie z centrum – zwłaszcza przed oddaniem do użytku linii metra M4, kiedy to właśnie ten odcinek stanowił jedno z najbardziej obciążonych tras autobusowych stolicy. Wzrost liczby pasażerów oraz potrzeba zastąpienia technicznie przestarzałych Ikarusów 180 wymusiły w pierwszej połowie lat 70. wprowadzenie nowocześniejszego typu przegubowego autobusu. Tak oto BKV rozpoczęło eksploatację wówczas nowego modelu Ikarus 280, który w krótkim czasie stał się jedynym typem przegubowego autobusu w budapeszteńskiej flocie.

Latem 2008 roku, podczas obchodów 40-lecia BKV, BPO-485 również stanął w szeregach pojazdów wystawowych w Városliget. (Fot. Peter Pankrác/imhd.sk)

Znaczenie tego modelu najlepiej oddaje fakt, że stołeczne przedsiębiorstwo komunikacyjne w trakcie prawie dwóch dekad produkcji zakupiło ponad 1500 egzemplarzy tego typu autobusu. Flota budapeszteńska składała się z dwóch wersji: modelu 280.00 z wolnossącym silnikiem wysokoprężnym Rába D2156 i skrzynią biegów Praga oraz późniejszego wariantu 280.49 wyposażonego w silnik Rába D10 i czterobiegową automatyczną skrzynię ZF Ecomat 4HP500. Egzemplarze te z biegiem lat przechodziły różne modernizacje. Jednym z ostatnich etapów rozwoju tego modelu był program renowacji uruchomiony pod koniec lat 90., w ramach którego BKV wysłało pięćdziesiąt sprawnych, lecz mocno wyeksploatowanych Ikarusów 280.49 do fabryki Ikarus w Székesfehérvárze. Celem modernizacji było przystosowanie pojazdów do obsługi linii ekspresowych 7 i 173. Spośród wytypowanych autobusów 29 przeszło generalny remont, a 21 otrzymało nowe nadwozie. W wyniku modernizacji powstały pojazdy oznaczone już jako typ 280.40A, które wyróżniały się zarówno technicznie, jak i wizualnie spośród pozostałych autobusów budapeszteńskich. Charakterystyczne czerwono-granatowe malowanie uzupełniał napis „7-173 Gyors”, a unikalny wizerunek dopełniały zewnętrzne wyświetlacze kierunkowe FOK-GYEM z czerwonymi pikselami. Odnowione wnętrze obejmowało żółte poręcze, przestrzeń na wózki dziecięce, elektroniczne kasowniki, system zapowiedzi głosowej oraz przyciski STOP zamontowane na poręczach, a także fotele IMAG Halas znane z serii Ikarus 400. W ramach modernizacji część autobusów otrzymała silniki wysokoprężne Rába D10 UTSLL-160 o mocy 215 KM (160 kW) i normie emisji spalin Euro II. Nowe autobusy w odświeżonej stylistyce, przeznaczone na „zwycięski duet” linii 7 i 173, zostały zaprezentowane 31 sierpnia 1998 roku podczas konferencji prasowej w sali konferencyjnej Dyrekcji Zakładu Autobusowego Śródmieście.

Świeżo polakierowany, na podnośniku hydraulicznym, czeka na dalsze prace montażowe dawny BPO-485.

Do tej zmodernizowanej serii należał również egzemplarz, który niedawno rozpoczął nowe życie w południowo-wschodnim regionie Polski – na Śląsku. Pojazd ten, o bogatej historii, po raz pierwszy został wprowadzony do ruchu w 1986 roku pod numerem rejestracyjnym BX 59-27, w ówczesnym zajezdni autobusowej Récsei. W tym czasie BKV zamawiało już wyłącznie wersję 280.49. Po ponad dekadzie eksploatacji autobus został objęty wspomnianym programem modernizacji i w 1998 roku przeszedł gruntowną przebudowę. Niedługo po ponownym uruchomieniu otrzymał nowy numer rejestracyjny – BPO-485 – i pod nim kursował aż do wycofania z eksploatacji w 2020 roku. Zgodnie z praktyką BKV, wycofane pojazdy są sprzedawane na publicznych aukcjach. W ten sposób firma przewozowa Przedsiębiorstwo Komunikacji Metropolitalnej Świerklaniec (PKM Świerklaniec) z południowej Polski nabyła bohatera naszego artykułu. Autobus wzbudził zainteresowanie głównie ze względu na swoje znaczenie historyczne, ponieważ Ikarus 280 odgrywał kluczową rolę również w polskiej komunikacji miejskiej – pierwsze egzemplarze pojawiły się na Śląsku w 1974 roku, a ostatni liniowy pojazd zakończył służbę 28 marca 2012 roku. Po zakupie autobus przez kilka lat funkcjonował w Polsce w ostatnim budapeszteńskim malowaniu – granatowym – i brał udział w różnych wydarzeniach i imprezach.

Świeżo polakierowany, na podnośniku hydraulicznym czeka na dalsze prace montażowe dawny BPO-485

Następnie rozpoczęto kompleksowe prace renowacyjne, które zakończyły się w 2024 roku. W ich ramach pojazd został całkowicie rozebrany, a konstrukcja ramowa gruntownie naprawiona. Wymieniono poszycie boczne, miechy zawieszenia pneumatycznego (wraz z mocowaniami) oraz amortyzatory. Rama podłogowa została zabezpieczona antykorozyjnie, a oryginalne fotele pasażerskie otrzymały nową tapicerkę ze skóry syntetycznej. Odnowiono również całe wnętrze. Autobus przeszedł także wizualną transformację: otrzymał jaskrawożółte malowanie zgodne z wytycznymi identyfikacji wizualnej PKM Świerklaniec, które odzwierciedla aktualny, jednolity wizerunek przewoźnika. Na przedniej i tylnej ścianie pojazdu, a także na bocznych panelach umieszczono logo firmy oraz lokalnego organizatora transportu (Transport GZM / PKM Świerklaniec), a także numer taborowy 1165.

Do wnętrza wróciły oryginalne fotele pasażerskie modelu 280.

Pojazd niedawno zadebiutował oficjalnie w nowym miejscu służby i rozpoczęto jego eksploatację w charakterze autobusu zabytkowego. W przyszłości planowane jest jego wszechstronne wykorzystanie – będzie regularnie pojawiał się na wydarzeniach związanych z historią transportu publicznego w regionie Górnego Śląska, a także na miejskich uroczystościach i tematycznych imprezach jako pojazd specjalny. Ponadto autobus pełni funkcję edukacyjną na terenie zajezdni przewoźnika: we współpracy z lokalnymi szkołami organizowane są zajęcia, podczas których uczniowie mogą z bliska zapoznać się z legendarnym przegubowym autobusem miejskim węgierskiej produkcji, jego budową i znaczeniem. Oprócz tego pojazd można również wynająć na różnego rodzaju wydarzenia, wycieczki miejskie czy imprezy tematyczne – ostatnio, na przykład, obsługiwał specjalną trasę poświęconą śląskim browarom.

4 kép -